De oudste wijk van Casablanca begint waar de stad wat ruwer wordt en wat echter voor zichzelf: witgekalkte steegjes, havenwind, handkarren, en de oude muren die standhouden tussen de containerhaven en het stadscentrum. Dit is niet het Marokko van de gepolijste fantasie. Het is het oorsprongsverhaal van de stad, nog steeds in bedrijf, en als je bij daglicht komt, met geduld, zal het je Casablanca laten zien vóór de boulevards, vóór de torens, voordat het cliché van de zakenstad de kans kreeg om het plat te walsen.
Waar de Ancienne Médina bekend om staat
Het eerste wat je moet begrijpen, is dat de Ancienne Médina geen relikwie is dat onder glas wordt bewaard. Het is het lage, compacte hart van het Casablanca dat sultan Sidi Mohammed Ben Abdallah in de tweede helft van de 18e eeuw herbouwde, toen deze ommuurde wijk de hele stad was en alles daarbuiten de toekomstige stad. De muren doen er nog toe. De medina leest nog steeds als een grens, een scharnier, een koppig oud zakje leven dat is ingeklemd tussen de Atlantische rand en het Franse raster.
Wat de wijk zijn karakter geeft, is precies wat het niet biedt. Er zijn geen grote riads die wachten om vanaf een balkon te worden gefotografeerd. Geen parade van tapijtverkopers, geen theatraal erfgoedstraatje, geen aangeboren schoonheid. In plaats daarvan krijg je ijzerwarenkramen, slagersbalies, goedkope schoenen, telefoonhoesjes, muntthee, en mensen die gewoon hun dagelijkse gang gaan. Het geluidslandschap is prachtig ongecureerd: karren die over keien ratelen, verkopers die prijzen roepen, de muezzin van Ould el-Hamra die door het marktgeluid snijdt, en, vanaf de havenkant, een zoute wind die je er steeds aan herinnert hoe dicht de zee is.
De bezienswaardigheden van de wijk zijn schaars, maar welsprekend. Het Sqala-bastion richt nog steeds zijn kanonnen op de Atlantische Oceaan. De Ould el-Hamra-moskee blijft de oudste moskee in de medina. De Koubba van Sidi Belyout markeert de rand met de witte koepel van de patroonheilige van de stad. En aan de stadsgrens maken het United Nations Square en de herbouwde klokkentoren de grens tussen oude medina en Ville Nouvelle zichtbaar op de meest Casablanca-achtige manier mogelijk: niet met ceremonie, maar met verkeer, tramlijnen en een beetje architectonisch theater.
Als je uit Fes of Marrakech komt en een miniatuurversie van een van beide verwacht, kan de Ancienne Médina bijna ontwapenend overkomen. Het is kleiner, eenvoudiger en op sommige plekken sjofeler dan je je had voorgesteld. Maar dat is precies de bedoeling. Casablanca is nooit een stad geweest die zijn geschiedenis netjes opvoert. Hier is geschiedenis verweven met de dagelijkse boodschap: een zak groenten, een vis aankoop, een gebed, een reparatie, een thee pauze, een kruisbestuiving van talen rond de Marché du Sénégal. De eerlijkheid van de medina is zijn charme.
Waar te eten en drinken
Eten hier is het beste te begrijpen als een keuze tussen spektakel en eenvoudige waarheid, en het goede nieuws is dat beide heel dicht bij dezelfde muren liggen. La Sqala is de voor de hand liggende romantische stop, hoewel romantiek hier met kanonnen en sinaasappelbomen komt in plaats van kaarslicht. Gebouwd in het bastion uit 1769 aan de Boulevard des Almohades, heeft het het gevoel van een tuin verscholen in een versterking: tegelwerk, wallen, een ommuurde binnenplaats en de Atlantische Oceaan in de buurt. Het is de plek voor een lang Marokkaans ontbijt — msemen, beghrir, verse sappen — of voor vrijdagse couscous, en het werkt de hele dag goed voor tagines en salades wanneer je stil wilt zitten en de wijk om je heen wilt laten drijven.
Op een korte loopafstand geeft Café Maure bij La Sqala hetzelfde bastion een zachter ritme. Dit is de theetuin-kant van de plek, waar muntthee en gebak worden geserveerd tussen de sinaasappelbomen en het oude steenwerk. Het is geen aparte wereld, gewoon een iets stillere variant van dezelfde setting, en een goede plek om te pauzeren als je de wallen wilt zonder een volledige maaltijd.
Dan is er Rick's Café, op nummer 248 tegen de medinamuur aan de Boulevard Sour Jdid. Het is de Casablanca-filmfantasie die in 2004 werkelijkheid werd gemaakt door voormalig Amerikaans diplomate Kathy Kriger, en het weet precies wat het is: sfeervol, gepolijst, toeristisch en niet goedkoop. Hoofdgerechten kosten grofweg 190–290 MAD, cocktails beginnen vanaf 100 MAD, en de dinerzittingen zijn om 18:30 en 21:00, dus dit is een plek om van tevoren te reserveren, niet om zomaar binnen te lopen. Toch doen de schemerige binnenplaats, de bogen en de live piano wat ze moeten doen. De zaal is een voorstelling, maar een knappe, en als je jezelf ergens bij de oude muren wilt overgeven aan de Casablanca-mythe, dan is dit de plek.
Binnen in de medina zelf is het eten minder gepolijst en nuttiger, wat vaak is wat een buurt echt nodig heeft. Grillkramen, broodjeszaken, gebakken-vis plekjes en muntthee-cafés lijnen de steegjes en bedienen de lokale bevolking, handelaren en havenarbeiders. Hier houdt de wijk op een bestemming te zijn en wordt het een lunchpauze.
Uitgaan
Er valt niet te ontkennen: de Ancienne Médina gaat niet laat uit. Het is een werkende markt, geen avondwijk, en zodra de rolluiken naar beneden gaan, lopen de steegjes snel leeg en wordt het licht slecht. Als je een avondje uit wilt, ga je elders heen — Gauthier voor terrassen en bars, Ain Diab voor de zeekant. Maar als je 's avonds in de baan van de medina wilt blijven, is Rick's Café de enige echte avondgelegenheid, met zijn piano, cocktails en zitdiners. Het is meer een bestemmingsrestaurant met een bar dan een buurthangplek, maar het doet zijn werk.
La Sqala strekt zich ook uit tot de avond en heeft in het weekend soms een muzikant op het terras. Dat geeft het oude fort een zachtere sfeer na sluitingstijd, maar nog steeds niets van een laat-nacht scene. Hier betekent uitgaan diner, thee, misschien wat muziek, en dan naar huis. De oude wijk van Casablanca probeert niets anders te zijn.
Dingen om te doen
De beste manier om de Ancienne Médina te zien is langzaam, te voet, 's ochtends voordat de hitte en de drukte oplopen. Begin bij United Nations Square, waar de medina het stadscentrum ontmoet en de herbouwde Tour de l'Horloge staat als een nette, bijna formele herinnering aan waar de oude grens ooit liep. De originele toren verrees rond 1908 als symbool van het Franse gezag, werd in 1948 afgebroken, en de bijna identieke vervanging dateert uit 1993. Het is een klein beginpunt, maar dat is Casablanca: de stad vertelt zijn verhaal vaak in revisies.
Van daar ga je naar binnen via Bab Marrakech, de boogvormige zandstenen poort die ooit richting Marrakech wees en de aardbeving van 1755 overleefde die een groot deel van de oude stad verwoestte. Net binnen zijn de souk-steegjes op hun levendigst: smal, krom en vol met de soort handel die hoort bij een levende stad in plaats van een erfgoedtentoonstelling. Dit is waar de medina zich het meest zichzelf voelt, met winkelfronten die in elkaar overvloeien en de lucht die de gemengde geuren van stof, vis, olie en thee met zich meedraagt.
Loop noordwaarts naar de havenmuur en je bereikt het Sqala-bastion, het 18e-eeuwse zeefort gebouwd door sultan Sidi Mohammed Ben Abdallah. De kanonnen staan nog steeds opgesteld boven de vissershaven, en de wallen geven je het beste plaatje van de medina: steen, zee, havenmachines en Atlantisch licht in één aanblik. Het is de plek om te stoppen voor foto's, maar ook om de praktische verbeelding van de stad te begrijpen. Casablanca is gebouwd voor handel, verdediging en beweging, en de Sqala maakt dat duidelijk.
Een korte omweg brengt je naar de Koubba van Sidi Belyout, het witgedoomde heiligdom van de patroonheilige van de stad. De legende van de herder en de leeuw maakt deel uit van de diepere folklore van Casablanca, en de koubba geeft de medina een devoot accent dat je gemakkelijk mist als je haast hebt. Even verderop, aan de Boulevard des Almohades, staat de Ould el-Hamra-moskee, voor het eerst gebouwd in 1789 en de oudste moskee in de wijk. Het interieur is alleen voor gelovigen, maar de minaret en de ingang zijn een respectvolle blik waard. Het is een bescheiden gebouw, en juist daardoor ontroerend.
Als je fotograaf bent, levert deze wijk meer textuur dan monumentaliteit op. De aantrekkingskracht zit in verbleekte gevels, katten op kanonnen, de geometrie van oude muren tegen nieuw verkeer, en de manier waarop de havenwind alles ruw maakt wat hij aanraakt. Het is een plek om goed te kijken, niet om bezienswaardigheden af te vinken.
Winkelen & markten
Dit is een medina om te winkelen voor het leven, niet voor souvenirs. De straatjes zitten vol alledaagse handel: ijzerwaren, telefoonaccessoires, goedkope kleding, schoenen, speelgoed, huishoudelijke artikelen, fruit, groenten en kruiden. Dat is wat het zo levendig maakt. De handel is eerst praktisch, daarna schilderachtig, en je voelt dat de wijk eerst zijn eigen bewoners bedient, en pas daarna anderen.
De meer traditionele kraampjes clusteren net binnen Bab Marrakech, waar leerbazaars poefs, babouches en tassen verkopen, en waar messing, stof en aardewerk opduiken tussen de gewonere winkels. Er wordt hier onderhandeld, maar het is geen voorstelling voor bezoekers; het is gewoon hoe prijzen worden bepaald. Doe het vriendelijk en met humor, en het komt goed.
Aan de landinwaartse kant richting Avenue des FAR voegt de Marché du Sénégal een extra laag toe aan het commerciële leven van de medina. Dit is een Sub-Sahara Afrikaanse markt waar Senegalese en bredere West-Afrikaanse handelaren geïmporteerde rijst, palmolie, gedroogde vis, kruiden, stoffen en straatvoedsel verkopen. Het is een van de meest onderscheidende hoekjes van de wijk, en een van de beste herinneringen dat Casablanca altijd een stad van beweging en uitwisseling is geweest, geen afgesloten oude wereld.
Als je op zoek bent naar gepolijst ambachtswerk, met nette arcades en beroemde banketbakkers, dan is de Habous-wijk aan de andere kant van de stad een betere keuze. De Ancienne Medina is rauwer, goedkoper en directer. Dat is haar waarde.
Overnachten in de Ancienne Medina
Eerlijk gezegd moeten de meeste mensen niet binnen de muren slapen. De Ancienne Medina heeft heel weinig riads of hotels van toeristische kwaliteit, en de kleine gastenverblijven aan de randen kunnen lawaaierig, basic en onpraktisch zijn na het donker. De straten doven snel uit, en de sfeer die overdag zo levendig is, wordt minder aantrekkelijk zodra de winkels sluiten en de steegjes leeglopen.
Als je er toch op staat dichtbij te blijven, kijk dan bij de ingangen bij het United Nations Square en de haven, waar je gemakkelijk bij de tram, Casa-Port station en de verlichte boulevards bent. Maar voor de meeste reizigers is het beter om je basis in Centre Ville of in het beloopbare Gauthier te hebben en hier een halve dag te komen dwalen.
Het voordeel van net buiten de oude muren verblijven is simpel: je hebt de medina overdag en het comfort 's nachts. Dat is het Casablanca-compromis dat ik zonder aarzeling aanbeveel.
Je verplaatsen
De Ancienne Medina is klein genoeg om in ongeveer vijftien minuten over te steken, maar vergis je niet: klein betekent niet eenvoudig. De straatjes zijn smal, ongelijk en gemakkelijk verkeerd te lezen, dus het helpt om de havenmuur, de klokkentoren of de zeezijde in gedachten te houden terwijl je beweegt. De meest voor de hand liggende ingang is het United Nations Square, dat aan tramlijn T1 ligt en de schoonste manier is om in en uit te gaan. Het verbindt je ook netjes met het stadscentrum.
Casa-Port treinstation ligt op ongeveer 10 minuten lopen ten noorden van het plein, ruwweg 750 meter, wat de medina handig maakt als je aankomt voor een ochtendwandeling voordat je verder reist naar Rabat of El Jadida. De Hassan II-moskee is op loopafstand (15 tot 20 minuten) westwaarts langs de zeekant, of een zeer korte taxirit. Kleine taxi's zijn volop aanwezig op de omliggende boulevards, maar ze kunnen de straatjes niet in. Mohammed V-luchthaven is ongeveer 30 tot 40 minuten verwijderd met de taxi of met de directe trein vanaf Casa-Port of Casa-Voyageurs.
Nog één ding om op te merken: de zeezijde verandert. De lopende herontwikkeling van de haven en het cruiseterminal, die tot 2025 wordt ingewijd, verandert geleidelijk de wandeling naar het water. Casablanca staat nooit lang stil, zelfs niet in de oudste wijk. Dat is een deel van de fascinatie. De medina is niet in barnsteen bewaard; hij wordt nog steeds bewerkt door de stad eromheen.